Ես Հայաստանի Հանրապետության շարքային քաղաքացի եմ, դիմում եմ Ադրբեջանի շարքային քաղաքացիներին: Չէ, չեմ պատրաստվում կոչեր անել, կամ մեղադրանքներ հնչեցնել, այլ ուղղակի ցանկանում եմ զրուցել, ինչպես հասուն մարդը հասուն մարդու հետ:
Կաշխատեմ լինել զուսպ և ասելիքս հիմնավորել պարզ տրամաբանությամբ: Մոտենում է Խոջալուի իրադարձությունների հերթական տարելիցը, Ադրբեջանական իշխանությունները նորից փորձելու են ողջ աշխարհին ապացուցել, որ Խոջալուում հայերը ադրբեջանցիների ցեղասպանություն են իրականացրել: Նախկին պնդումներին ավելացվելու են նոր պնդումներ, նոր մանրամասնություններ, որ ապացուցեն անապացուցելին: Անցած տարիների ընթացքում Ադրբեջանը միլիոններ է ծախսել, ու ամեն ինչից դատելով դեռ էլի միլիոններ պիտի ծախսի, իսկ արդյու՞նքը, արդյունք չկա և չի էլ կարող լինել: Քանզի սուտն ու կեղծիքը չի կարող ոչինչ ծնել:
Սակայն մինչ ավելի մանրամասն Խոջալուին անդրադառնալը ես կուզեի ինձ համար մի հարց պարզել՝ որտեղից մեր երկու ժողովրդների մոտ այդքան փոխադարձ թշնամություն, երբ է այն սկսվել: Հարցիս պատասխանը գտնելու համար, օգտվելով համացանցի հնարավորություններից ես այցելել եմ ադրբեջանական բազմաթիվ կայքեր և անկեղծ ասած հիասթափված ու զարմացած եմ, կեղծիքի ու ստի այն քանակից, որ հանդիպեցի այնտեղ: Սեփական ժողովրդի մասին որչափ ցածր կարծիք պիտի ունենան անձրևից հետո աճող սնկի նման բազմացած ադրբեջանցի գիտնականները և ակադեմիկոսները, բազմաթիվ պատմագիտական կենտրոնները, որպեսզի հրամցնեն սեփական ժողովրդին այդ աստիճան բացահայտ ու մերկապարանոց հորինվածքներ ադրբեջանական ժողովրդի ծագման ու պատմության մասին: Եթե հավատանք ձեր պատմաբաններին, դուք բնիկներ եք, մենք եկվորներ, Ձեր արմատները մեկ հասնում են կովկասյան աղվաններին, մեկ Ատրպատականի մարերին, մեկ էլ անգամ շումերներին: Ընդ որում, ըստ ձեզ, հազարամյակների ընթացքում այս տարածքում Հայաստան, հայկական պետություն չի էլ եղել, իսկ Երևանն էլ հիմնադրել է ձեր Էրիվան խանը և իր անունով էլ անվանակոչել այն:
Ցավալին այն է, որ կարծես թե ձեր հասարակությունը հավատում է դրան: Չեմ հասկանում, ինչի՞ վրա են հույս դնում նման բարբաջանքների հեղինակները, մի±թե Ադրբեջանում համացանց չկա, մի՞թե շարքային ադրբեջանցին չի կարող համացանցի օգնությամբ ծանոթանալ համաշխարհային պատմությանը ուր բազմաթիվ հիշատակություններ կան թե հայերի, թե Հայաստանի մասին և ոչ մի հիշատակություն Ադրբեջան պետության և ադրբեջանական ժողովրդի մասին: Ասենք որտեղից լինի, եթե Ադրբեջան անունով պետությունը ստեղծվել է 1918թ. Թուրքիայի նախաձեռնությամբ և երկրի անունով էլ, այնտեղ բնակվող մահմեդական բնակչությունը կոչվել է ադրբեջանական ժողովուրդ: Մինչ 1918 թվականն այսօրվա ադրբեջանցիներին անվանում էին կովկասյան թաթարներ: Մի՞թե այդքան դժվար է դա պարզել:
Իրականությունն այն է, որ Հարավային Կովկաս և Հյուսիսային Իրան ձեր նախնիները թուրք սելջուկների բանակների կազմում հայտնվել են միայն 11-րդ դարի սկզբներին: Մեր պատմիչների հավաստմամբ առաջին բախումները սելջուկների և Վասպուրականի հայկական թագավորության բանակի միջև եղել են 1017-1018թթ: Այն ժամանակ պարտվելով հայերից, սելջուկները նահանջել են: Սակայն մոտ 30 տարի հետո վերսկսել են իրենց գրոհները: Այդ ընթացքում Բյուզանդիան մեկը մյուսի հետևից արդեն գրավել էր մասնատված հայկական թագավորությունները և իշխանությունները, և իր իշխանությունը Հայաստանում ամրապնդելու համար երկրից դուրս բերել ու Բյուզանդիայի արևմտյան սահմանները ուղարկել հայկական զինված ուժերը: Չկարողանալով կամ չցանկանալով պաշտպանել Հայաստանը, բյուզանդացիները հանգիստ դիտում էին, թե ինչպես են սելջուկներն ավերում Հայաստանը:
Այդ տարիներին հողին հավասարվեցին հազարավոր հայկական գյուղեր ու քաղաքներ, կոտորվեցին և գերավարվեցին հարյուր հազարավոր բնակիչներ: Թալանը և կոտորածը շարունակվեց մինչև 1071թ. երբ Մանազկերտի տակ պարտության մատնելով բյուզանդացիներին տեր դարձան ոչ միայն Հայաստանին, այլ նաև գրեթե ողջ փոքր Ասիային: Հենց այդ ժամանակներից էլ իմ հայրենիքը սկսվեց բնակեցվել ձեր նախնիններով: Հետագայում թյուրքական ցեղերի հոսքը Հայաստան և Հարավային Կովկաս շարունակվեց մոնղոլների, Լենկ Թեմուրի արշավանքների ժամանակ: Իսկ թուրք-պարսկական կռիվների ընթացքում պարսկական կառավարությունը իրականացնում էր շիա թյուրքական քոչվոր ցեղերի բնակեցում Հարավային Կովկասում նրանց մեջ տեսնելով հենարան սեփական իշխանությունը գրաված Կովկասում ամրապնդելու համար և պատվար՝ Օսմանյան Թուրքիայի դեմ: Ահա թե ինչպես եք հայտնվել այստեղ: Սա է իրականությունը վկայակոչված ոչ միայն հայ, այլ նաև պարսիկ ու արաբ պատմիչների կողմից:
Սկսած 11-րդ դարից մինչ այսօր դուք փորձում եք իմ հայրենիքի` Հայաստանի, ավերակների վրա կառուցել ձերը, իսկ մենք փորձում ենք դա թույլ չտալ: Արցախյան պատերազմը այդ հազարամյա պայքարի սոսկ մի դրվագ է, այն կարող է լինել վերջինը, եթե..., ինչևէ ընտրությունը ձերն է:
Արցախը Ադրբեջանին կցվեց խորհրդային իշխանությունների օրոք՝ 1921 թ.: Սկսված այդ օրվանից, ոչ Արցախի, ոչ էլ Հայաստանի հայությունը չի համակերպվել Արցախի կորուստի հետ: Խորհրդային Միության տարիներին 1921թ. անարդար որոշումը վերանայելու պահանջ-խնդրանքներ հղվել են թե Ստալինին, թե Խրուշչովին, թե Բրեժնևին: 1988թ հերթական անգամ այդ հարցը բարձացվեց ԽՍՀՄ նոր ղեկավարի՝ Գարբաչովի առջև: Ընդ որում այդ ընթացքում ոչ մի բռնության դեպք ադրբեջանցիների նկատմամբ չի արձանագրվել: Իսկ ինչպե՞ս պատասխանեցիք դուք, Աղդամի կողմից հարձակում Ասկերանի շրջանի վրա, և երբ հարձակումը հետ մղվեց, հայերի ջարդ Սումգայիթում: Արցախից հարյուրավոր կիլոմետրեր հեռու այդ քաղաքում հայերի ջարդ իրականացնելով, դուք ցույց տվեցիք, որ ձեր պայքարը ոչ թե «հայ էքստրեմիստների և անջատողականների» դեմ է, այլ հայ էթնոսի դեմ ընդհանրապես: Հայությունը ցանկանում էր Արցախի հարցը լուծել քաղաքակիրթ՝ խաղաղ բանակցությունների միջոցով, իսկ դուք ընտրեցիք պատերազմը: Ընտրեցիք համոզված ձեր հաղթանակի մեջ, վայելելով այն ժամանակվա խորհրդային իշխանությունների աջակցությունը: Հիշենք թեկուզ տխրահռչակ «Կոլցո» օպերացիան, երբ խորհրդային 4-րդ բանակի և ներքին զորքերի ստորաբաժանումները հայաթափեցին տասնյակ հայկական բնակավայրեր և ձեզ հանձնեցին:
Այսօր, չգիտես ինչու, այդ մասին Ադրբեջանում չեն գրում և չեն հիշում: Դուք ընտրեցիք պատերազմը և այն տանուլ տվեցիք: Ընտրեցիք, համոզված լինելով, որ պիտի հաղթեք, բայց պարտվեցիք: Չնայած պարզ տրամաբանությամբ և թվաբանությամբ, պիտի որ հաղթեիք: Չնայած չեչեն, աֆղան և այլ ազգության վարձկանների օգնությանը, դուք ջախջախիչ պարտություններ կրեցիք: Հիմա մեզ՝ ձեր իսկ կողմից պարտադրված պատերազմում հաղթողներիս, մեղադրում եք բոլոր մահացու մեղքերի մեջ: Ծիծաղելի չէ՞, դուք այդպես չե՞ք կարծում:
Հիմա Խոջալուի մասին: Խոջալուն գտնվում էր ռազմաստրատեգիական կարևորագույն դիրքում: Այնտեղ էր գտնվում Արցախը արտաքին աշխարհի հետ կապող միակ օդանավակայանը: Խոջալուն փակում էր Արցախի հյուսիսը հարավի հետ կապող ճանապարհը, այն վերածվել էր կրակակետի, որտեղից զոր ու գիշեր մահ էր սփռվում Ստեփանակերտում: Արցախում կատաղի մարտեր էին ընթանում, կենաց մահու կռիվ էր, այլընտրանք չունեինք: Կա°մ պիտի լռեցնեինք Ստեփանակերտը ավերող ձեր կրակակետերը, կա°մ կործանվեինք: Այն, որ Խոջալուն պետք է գրավվեր պարզ էր թե ձեզ, թե մեզ: Գրոհից մոտ մեկ ամիս առաջ ռադիոկապով հայկական կողմը բազմիցս զգուշացրել է Խոջալուի բնակիչներին, կոչ արվել լքել բնակավայրը: Ձեր իշխանությունները ժամանակ ունեին խաղաղ բնակչությանը բնակավայրից դուրս հանելու համար, բայց չարեցին դա: Ինչու: Այդ ինչպե՞ս էր, որ զենք, զինամթերք և համալրում օդով կարողանում էին հասցնել, իսկ խաղաղ բնակչությանը դուրս հանել չէին կարողանում: Գրոհից առաջ և գրոհի ընթացքում բարձրախոսներով խաղաղ բնակչությանը հայտարարվել էր, որ նրանց համար միջանցք է թողնվել, որտեղով նրանք կարող են հեռանալ: Խաղաղ բնակչությունը հեռացել է այդ միջանցքով և Խոջալուից 11 կմ հեռու կոտորվել: Հիմա հարցնում եմ ձեզ. մեր ինչի՞ն էր պետք միջանցք թողնել, թույլ տալ հեռանալ բնակավայրից և հետո կոտորել խաղաղ բնակչությանը, թողնելով դիակները բաց դաշտում որպես վկայություն մեր արած գազանության: Ավելի հեշտ չէր լինի կոտորել բնակչությունը հենց բնակավայրում՝ վկայակոչելով կատաղի դիմադրությունը: Մեր ինչի՞ն էր պետք հոգնեցուցիչ մարտից հետո ստիպել մեր մարտիկներին 11 կմ շարժվել, մտնել թշնամու տարածք և սպանդ անել:
Հետաքրքիր է, որ Խոջալուի ցեղասպանության պնդումների հեղինակները չեն նշում այն իրականացման կոնկրետ վայրը, այսինքնª պնդումների մի մասի համաձայն, այն իրականացվել է հայկական Նախիջևանիկ գյուղի մատույցներում, մյուս մասը պնդում է, որ Աղդամի մատույցներում` քաղաքից 2-3 կմ հեռավորության վրա: Հիմա պարզ, տրամաբանական հարց եմ տալիս. եթե սպանդը իրականացվել է հայկական Նախիջևանիկ գյուղի մատույցներում, ինչո՞ւ հայերս դիակները չենք թաքցրել մինչև ձեր կողմից դրանց հայտնաբերումը, ինչո՞ւ ենք թույլ տվել, որ նկարահանեք, այնտեղ բերեք միջազգային դիտորդներ ու լրագրողներ: Մի՞թե, ըստ ձեզ, մենք չէինք հասկանում, որ այդպիսով անդարմանելի հարված ենք հասցնում մեզ, մեր պայքարին ու հարուցում միջազգային հասարակայնության զայրութը: Այդ տարիներին պատերազմի ելքը դեռ անորոշ էր, պատերազմը նոր էր թափ առնում, մեզ համար շատ կարևոր էր միջազգային կարծիքը, նման պայմաններում աշխարհում ոչ մեկը իրեն այդպիսի շռայլություն թույլ չէր տա: Համաձայն չե՞ք, որ տրամաբանական չէր նման սպանդ իրականացնել և չթաքցնել հետքերը, թույլ տալ հակառակորդին նկարահանել այն ու տարածել ողջ աշխարհում:
Եթե սպանդը իրականացվել է Աղդամի մատույցներում, ապա 613 մարդու, ինչպես դուք եք պնդում, սպանելու, դիակները այլանդակելու համար, բավականաչափ մարդիկ էին պետք, այդպիսի գործողություն մի քանի րոպեում հնարավոր չէ անել: Ուրեմն ի՞նչ է ստացվում. 1992 փետրվարին հայերը Ասկերանից կարող էին հասնել Աղդամի մատույցները, մի քանի ժամ կրակ բացել, կոտորել Խոջալուի խաղաղ բնակիչներին, հետո հանգիստ այլանդակել դիակները ու անպատիժ հեռանա՞լ: Իսկ ու՞ր էին ադրբեջանցի զինյալները, մի՞թե նրանք չեն լսել զոհերի աղաղակները ու կրակոցների ձայները, ձմռանը, լուսաբացին երբ անգամ շշուկը տարածվում է շատ հեռու: Իմանալով հանդերձ, որ Խոջալուն գրոհի է ենթարկվել, որ խաղաղ բնակչության համար միջանցք է թողնվել, ունենալով Խոջալուի հետ ռադիոկապ, ուր էին, ինչպե՞ս կարող էին չդիմավորել հայրենակիցներին: Կամ եթե անգամ ենթադրենք, որ ոչինչ չեն իմացել, ինչպե՞ս կարող էին չնկատել քաղաքի մատույցներում ընթացող մարտը, թե՞ քաղաքում էլ կենդանի շունչ չկար:
Կամ մի ուրիշ հարց. առաջին նկարահանումներում դիակները այլանդակված չէին, մի քանի օր հետո արած նկարահանումներում արդեն այլանդակված էին: Դա մենք չեն պնդում այլ ձեր կողմից հրավիրված լրագրողները, օրինակ՝ չեխ լրագրող Յանա Մազալովան, կամ ադրբեջանցի լրագրող Չինգիզ Մուսթաֆաևը, որը բացահայտել էր, որ դա հայերի գործը չէ և այդ մասին հաղորդագրություն էր ուղղարկել Մոսկվա: Դրանից մի քանի օր անց նա սպանվեց:
Սրանք հարցեր են, որոնց պատասխանը դուք պիտի գտնեք, դա առաջին հերթին ձեզ է պետք: Սակայն ձեր իշխանությունների հաղորդագրություններում, հրապարակած գրքերում և նկարահանած ֆիլմերում ոչ միայն չկան դրանց պատասխանները, այլև անգամ ակնարկ չկա իրական դեպքերի մասին: Ինչպես պատմագրության, այնպես էլ այս հարցում կան միայն մերկապարանոց պնդումներ: Ես չեմ մեջբերի այդ տարիներին Ադրբեջանի նախագահ Մութալիբովի խոսքերը, չեմ մեջբերի նաև այլ աղբյուրների վկայությունները: Դրա մասին բազմիցս գրվել է և ցանկության դեպքում հեշտորեն կարելի է գտնել համացանցում: Ես ուղղակի կառաջարկեմ փորձել ինքներդ ձեզ համար պատասխան գտնել իմ առաջադրած հարցերին առաջնորդվելով զուտ պարզագույն տրամաբանությամբ:
Եվ վերջում. վերջին տարիներին Ադրբեջանում ամենաբարձր մակարդակով հնչում են ռազմատենչ հայտարարություններ, սպառնալիքներ մեր հասցեին: Ես դիմում եմ շարքային ադրբեջանցուն, հարցնելով` նոր պատերազմի դեպքում ո՞վ է գնալու ռազմաճակատ, դուք, թե ռազմատենչ հայտարարություններ անողները, ու՞մ երեխաներն են զոհվելու, հաշմանդամ դառնալու ձեր, թե ռազմատենչ հայտարարություններ անողներինը: Ու հարցրեք ինքներդ ձեզ, փորձեք պարզել, թե որտեղ էին այսօրվա «բազեները» նախորդ պատերազմի ընթացքում՝ խրամատներո՞ւմ թե՞ տաքուկ անկյուններում ու մեկընդմիշտ հիշեք՝ սուտը, կեղծիքը դեռ ոչ ոքի չի օգնել հաղթանակ տանել, թույլ մի տվեք հիմարացնել ձեզ:
Հեղինակ` Գոռ Հարությունյան
|
